Złość ma kolor – co robić, kiedy jest mi trudno

Temat: Złość ma kolor – co robić, kiedy jest mi trudno	Grupa wiekowa: 3-latki
Czas trwania: 30 minut	Liczba dzieci: 20
Rodzaj zajęć: Rozwój społeczno-emocjonalny

I. Wprowadzenie

Dzieci przyglądają się obrazkowym twarzom wyrażającym cztery podstawowe emocje, rozmawiają o złości i wskazują na własnym ciele miejsca, w których ją czują. Uczą się prostej techniki uspokajania się – „oddechu balonika" – a następnie wspólnie urządzają kącik wyciszenia w sali, dobierając do niego przedmioty, które pomagają im się uspokoić.

II. Cele ogólne

Dziecko rozpoznaje i nazywa cztery podstawowe emocje oraz wskazuje na własnym ciele miejsce odczuwanej złości
Dziecko ćwiczy prosty sposób radzenia sobie ze złością – oddech balonika – i wie, kiedy może z niego skorzystać
Dziecko współtworzy kącik wyciszenia jako bezpieczne miejsce do regulowania trudnych emocji

III. Cele szczegółowe — dziecko:

wskazuje na obrazku twarz wyrażającą złość, radość, smutek i strach
nazywa co najmniej dwie z czterech podstawowych emocji
wskazuje na własnym ciele (np. brzuch, ręce, głowa) miejsce, w którym czuje złość
opisuje prostym zdaniem lub gestem sytuację, w której poczuł złość
wykonuje trzy kroki oddechu balonika: wdech przez nos – zatrzymanie – powolny wydech przez usta
powtarza oddech balonika przynajmniej dwa razy z pomocą nauczyciela
wskazuje i zanosi do kącika wyciszenia wybrany przez siebie przedmiot
mówi jednym zdaniem, dlaczego wybrany przedmiot pomaga mu się uspokoić
współdziała z innymi dziećmi podczas urządzania kącika

IV. Metody i formy pracy

Metody: rozmowa kierowana z pytaniami otwartymi i zamkniętymi, metoda oglądowa – obserwacja ilustracji i kart z twarzami, demonstracja z instruktażem – nauczyciel pokazuje oddech balonika krok po kroku, metoda ćwiczeń praktycznych – dzieci ćwiczą oddech samodzielnie, metoda aktywizująca – wspólne podejmowanie decyzji przy urządzaniu kącika, elementy pedagogiki zabawy.

Formy pracy: praca z całą grupą, praca indywidualna, praca w parach podczas dobierania przedmiotów do kącika.

V. Środki dydaktyczne

cztery duże karty z twarzami wyrażającymi radość, smutek, złość i strach, sylweta ciała dziecka na dużym arkuszu papieru, czerwone naklejki w kształcie kółek do zaznaczenia miejsc złości na sylwecie, mały koszyk z przedmiotami do kącika wyciszenia: miękka piłeczka antystresowa, puszysty pluszak, flakon z brokatem w wodzie (tzw. słoik spokoju), poduszka sensoryczna, wyznaczony kącik sali z miękkim dywanem, prosta ilustracja instrukcji oddechu balonika (trzy piktogramy: nos ze strzałką wdech – okrągłe usta ze strzałką zatrzymanie – usta z dmuchiętym policzkiem i strzałką wydech), kartka i flamaster dla nauczyciela do zapisania propozycji dzieci dotyczących kącika.

VI. Przebieg zajęć

Powitanie

Dzieci siedzą w kole. Nauczyciel mówi: „Zanim zaczniemy, przywitajmy się twarzami". Nauczyciel unosi kolejno każdą z czterech kart z twarzami. Dzieci naśladują wyraz twarzy widoczny na karcie – uśmiechają się, marszczą czoło, zaokrąglają usta. Nie padają jeszcze nazwy emocji. Po przeglądzie kart nauczyciel pyta: „Jak się czujecie teraz, kiedy tak je minęliśmy?" i krótko wysłuchuje kilku odpowiedzi. Celem jest rozluźnienie grupy i pierwsze zetknięcie z twarzami reprezentującymi emocje bez presji nazywania.

Wprowadzenie

Nauczyciel ponownie układa cztery karty na dywanie i wskazuje je po kolei: „Spójrzcie na tę twarz – jak ona wygląda? Co widzi ta buzia?" Dzieci opisują, co zauważają: zmarszczone brwi, otwarte usta, łzy. Nauczyciel wprowadza nazwy: „radość – smutek – złość – strach". Dzieci powtarzają każdą nazwę. Następnie nauczyciel wskazuje kartę ze złością i pyta: „Kiedy wy czujecie złość? Co się musiało wydarzyć, żebyście poczuli coś takiego w środku?" Kilkoro chętnych dzieci odpowiada. Nauczyciel podsumowuje bez oceniania: „Złość pojawia się, gdy coś idzie nie tak, jak chcemy – to ważna emocja i każdy ją zna". Nauczyciel rozkłada na dywanie dużą sylwetę ciała dziecka i mówi: „Złość nie mieszka tylko w głowie. Pokaż mi, gdzie ty czujesz złość w swoim ciele". Każde dziecko, które chce, przykłada czerwoną naklejkę na sylwecie w miejscu, które wskazuje – np. brzuch, dłonie, skronie. Nauczyciel nazywa wskazywane miejsca: „Ktoś czuje złość tu, w brzuchu – ktoś tu, w rękach". Sylweta zostaje w kole przez całe zajęcia.

Oddech balonika

Nauczyciel pokazuje ilustrację instrukcji oddechu balonika i opisuje ją słowami: „Ten sposób pomaga nam, kiedy w środku robi się gorąco ze złości. Zrobimy z siebie baloniki". Nauczyciel demonstruje trzy kroki i prosi dzieci, żeby jednocześnie go naśladowały: Krok 1 – wdech przez nos: „Wciągamy powietrze przez nos – o tak, powolutku, aż brzuszek się nadmuchuje jak balonik". Nauczyciel kładzie dłoń na brzuchu i unosi ją wraz z wdechem. Krok 2 – zatrzymanie: „Zatrzymujemy powietrze w środku na chwilę – liczymy razem: raz, dwa". Krok 3 – powolny wydech przez usta: „Powoli wypuszczamy powietrze przez usta – syyyyyyyczy nasz balonik". Nauczyciel ilustruje to ściągniętymi ustami i powolnym gestem opadających ramion. Grupa powtarza trzy kroki razem czterokrotnie. Nauczyciel zmienia głos przy każdym kroku: przy wdechu mówi spokojnie i wyraźnie, przy wydechu ciągnie literę „s" razem z dziećmi. Po ćwiczeniu nauczyciel pyta: „Jak czujeją się wasze ciała teraz? Co się zmieniło?" Dzieci odpowiadają gestem lub słowem. Nauczyciel wskazuje ilustrację instrukcji: „Tę instrukcję powiesimy w naszym kąciku – żebyście sami mogli ją przypomnieć sobie, kiedy będzie trudno".

Urządzamy kącik wyciszenia

Nauczyciel pokazuje dzieciom wyznaczony kącik sali z miękkim dywanem i mówi: „To będzie nasze specjalne miejsce. Kiedy ktoś poczuje złość albo będzie mu trudno, może tu przyjść, usiąść i się uspokoić. Chcę, żebyście pomogli mi zdecydować, co w nim powinno być". Nauczyciel wyciąga koszyk z przygotowanymi przedmiotami. Pokazuje je kolejno, krótko opisując każdy: „To jest miękka piłeczka – można ją ściskać. To jest pluszak – można go przytulić. To jest słoik spokoju – można go potrząsnąć i patrzeć, jak opada brokat. To jest poduszka – można się na niej położyć". Dzieci w parach lub samodzielnie podchodzą do koszyka, dotykają i oglądają przedmioty. Następnie nauczyciel zaprasza chętne dzieci do powiedzenia jednego zdania: „Chcę, żeby w kąciku było…, bo…". Nauczyciel zapisuje propozycje na kartce i pokazuje, że ich słowa zostają zapisane. Wspólnie dzieci zanoszą wybrane przedmioty do kącika i rozkładają je na dywanie. Na koniec nauczyciel pyta: „Kto chciałby tu usiąść przez chwilę i sprawdzić, jak to miejsce działa?" Chętne dzieci mogą przez chwilę wypróbować kącik – dotknąć przedmiotów, posiedzieć. Nauczyciel dodaje: „Kiedy będziecie potrzebowali się tu zatrzymać, powiedzcie mi – mogę tu z wami przyjść".

Podsumowanie

Dzieci wracają do koła. Nauczyciel trzyma cztery karty z twarzami i pyta: „Którą emocję dzisiaj poznawałyśmy najlepiej?" – dzieci wskazują kartę ze złością. „Gdzie w ciele możemy ją poczuć?" – kilkoro dzieci wskazuje na sylwecie lub na sobie. „Co możemy zrobić, kiedy złość przyjdzie?" – dzieci mogą odpowiedzieć słowem „oddech" lub wykonać gest wdech–zatrzymanie–wydech. „Gdzie możemy pójść, kiedy jest nam trudno?" – dzieci wskazują kącik wyciszenia. Nauczyciel kończy: „Złość jest prawdziwą i ważną emocją. Każdy z nas ją zna. Teraz wiecie, co możecie zrobić, kiedy złość przyjdzie do waszego ciała. Jeśli będziecie potrzebowali pomocy – jestem obok".

VII. Podstawa programowa 2026

Obszar rozwoju: Obszar osobisty: poznanie siebie, kierowanie sobą, wybieranie dobra

Sprawczość dziecka: Dzieci współdecydują o wyposażeniu kącika wyciszenia – wskazują i zanoszą do niego przedmioty, które ich zdaniem pomagają się uspokoić. W ten sposób mają realny wpływ na wspólną przestrzeń sali, doświadczają, że ich decyzja zmienia otoczenie, i biorą za nią odpowiedzialność. Podczas ćwiczenia oddechu balonika każde dziecko samodzielnie ocenia, kiedy chce spróbować i kiedy jest gotowe, co odpowiada wskazanemu w podstawie sposobowi rozwijania sprawczości przez podejmowanie inicjatywy i decyzji w sprawach własnej aktywności oraz angażowanie się w inicjatywy na rzecz dobra wspólnego.

Osiągnięcia dziecka

Obszar osobisty: „rozpoznaje i nazywa swoje emocje związane z różnymi sytuacjami, aktualnymi i z przeszłości”

Dziecko ogląda twarze wyrażające cztery emocje, wskazuje złość i inne emocje na obrazkach oraz nazywa je, a następnie opowiada lub gestem pokazuje sytuację, w której samo poczuło złość.

Obszar osobisty: „stosuje znane mu sposoby radzenia sobie ze stresem”

Dziecko ćwiczy oddech balonika jako konkretną technikę uspokajania i wie, że może z niej skorzystać, gdy poczuje złość lub inną trudną emocję.

Obszar osobisty: „odróżnia potrzeby od pragnień (zachcianek), nazywa swoje potrzeby i proponuje sposób ich zaspokojenia, wyraża sprzeciw w sytuacjach niepewności, zagrożenia, braku komfortu”

Dziecko wskazuje, że w trudnej chwili potrzebuje się uspokoić, i wybiera miejsce oraz przedmiot, który mu w tym pomaga – w ten sposób rozpoznaje i nazywa potrzebę i proponuje sposób jej zaspokojenia.

Obszar osobisty: „ma przekonanie, że nauczyciel lub inne dzieci mogą stanowić wsparcie w trudnych sytuacjach, w razie potrzeby prosi o pomoc”

Podczas urządzania kącika wyciszenia dzieci dowiadują się, że jest to miejsce, do którego można przyjść, gdy jest im trudno, i w którym dorosły lub kolega może im towarzyszyć. Nauczyciel wprost zaprasza: „Kiedy poczujesz złość, możesz tu przyjść i możesz też powiedzieć mi o tym".

Obszar społeczny: „bierze udział w aktywnościach zaproponowanych przez innych, zgłasza własne pomysły, jest otwarte na współdziałanie”

Dzieci wspólnie decydują o wyposażeniu kącika wyciszenia – każde może zaproponować przedmiot i uzasadnić swój wybór prostym zdaniem.

Obszar społeczny: „mówi o emocjach, które ludzie mogą przeżywać w różnych sytuacjach życia codziennego”

Dzieci opisują sytuacje pokazane na obrazkach i mówią, co może czuć przedstawiona na nich postać oraz dlaczego.

Obszar językowy: „uczestniczy w rozmowie, aktywnie słuchając innych osób i wypowiadając się w sposób zrozumiały, przedstawia i próbuje uzasadnić swoją opinię”

Dzieci wypowiadają się podczas rozmowy kierowanej o emocjach i kąciku wyciszenia, słuchają wypowiedzi innych i czekają na swoją kolej.

VIII. Ewaluacja

Nauczyciel obserwuje dzieci podczas wszystkich aktywności i sprawdza osiągnięcie celów na podstawie następujących kryteriów: Czy dziecko wskazuje na ilustracji twarz wyrażającą złość, gdy nauczyciel o to prosi? Czy dziecko nazywa co najmniej dwie spośród czterech emocji? Czy dziecko wskazuje na własnym ciele lub na sylwecie miejsce, w którym czuje złość? Czy dziecko wykonuje trzy kroki oddechu balonika razem z grupą? Czy dziecko powtarza oddech co najmniej dwa razy? Czy dziecko wybiera i zanosi do kącika wyciszenia wybrany przez siebie przedmiot? Czy dziecko mówi jednym słowem lub zdaniem, dlaczego wybrany przedmiot mu się podoba lub pomaga? Czy dziecko uczestniczy we wspólnym urządzaniu kącika bez wyłączania się z aktywności grupy? Dodatkowo nauczyciel zwraca uwagę, czy w kolejnych dniach dzieci samodzielnie korzystają z kącika wyciszenia lub stosują oddech balonika, co jest pośrednim dowodem osiągnięcia celu głównego. Obserwacje mogą zostać zapisane w dzienniku obserwacji indywidualnego dziecka.

Scenariusz przygotowany w Pracowni Pełnej Kredek