Robot bez prądu, programujemy kolegę

Temat: Robot bez prądu - programujemy kolegęGrupa wiekowa: 5-latki
Czas trwania: 45 minutLiczba dzieci: 20
Rodzaj zajęć: Edukacja cyfrowa

I. Wprowadzenie

Dzieci wcielają się na zmianę w role robota i programisty. Programista wydaje robotowi polecenia ruchowe zakodowane prostymi symbolami na kartach instrukcji, a robot wykonuje je dokładnie tak, jak zostały zapisane. Zajęcia rozwijają myślenie algorytmiczne, umiejętność tworzenia i odczytywania instrukcji oraz komunikowanie się w sposób precyzyjny.

II. Cele ogólne

  • Tworzenie prostych instrukcji złożonych z symboli kierunkowych i odczytywanie ich w roli robota
  • Rozumienie, że komputer i robot wykonują dokładnie te polecenia, które zostały im zapisane, nie więcej i nie mniej
  • Budowanie współpracy i wzajemnego zaufania podczas zabawy w role programisty i robota

III. Cele szczegółowe (dziecko):

  • rozpoznaje symbole oznaczające cztery kierunki ruchu: do przodu, w tył, w lewo, w prawo
  • układa karty poleceń w sekwencję prowadzącą robota do wyznaczonego celu
  • wykonuje polecenia zapisane symbolami, wcielając się w rolę robota
  • wskazuje polecenie w sekwencji, które spowodowało, że robot nie dotarł do celu
  • poprawia sekwencję po nieudanej próbie i testuje ją ponownie
  • porównuje dwie różne sekwencje prowadzące do tego samego celu
  • określa kierunki ruchu w odniesieniu do własnego ciała: przód, tył, lewa strona, prawa strona
  • podaje przykład urządzenia, które wykonuje polecenia człowieka
  • wyjaśnia słowami, dlaczego kolejność poleceń ma znaczenie
  • stosuje zwroty grzecznościowe podczas współpracy z partnerem
  • dąży do ukończenia zadania mimo nieudanej pierwszej próby
  • słucha instrukcji partnera i pyta, gdy nie jest pewne polecenia

IV. Metody i formy pracy

Metody: zabawa z podziałem na role, metoda praktycznego działania, rozmowa kierowana, metoda problemowa, eksperymentowanie i obserwacja skutków działania, demonstracja nauczyciela z udziałem dziecka.

Formy pracy: praca z całą grupą, praca w parach, indywidualne tworzenie instrukcji.

V. Środki dydaktyczne

duże karty z symbolami poleceń: strzałka do przodu, strzałka w tył, strzałka w lewo, strzałka w prawo, symbol STOP, opaski lub naklejki odróżniające rolę robota od roli programisty, taśma klejąca lub sznurek wyznaczający siatkę kwadratów na podłodze, obrazek lub przedmiot oznaczający cel, do którego robot ma dotrzeć, plansze do układania sekwencji: poziomy rząd 5 pustych pól, małe karty z symbolami dla każdej pary do samodzielnego układania sekwencji, dzwonek lub tamburyn sygnalizujący zmianę roli.

VI. Przebieg zajęć

Powitanie

Nauczyciel wita dzieci i prosi, by stanęły w kole. Mówi: „Stańcie prosto, nieruchomo jak roboty, które czekają na pierwsze polecenie. Poruszamy się dopiero, gdy usłyszymy komendę". Nauczyciel wydaje krótkie polecenia ruchowe całej grupie jednocześnie: „Krok do przodu", „Krok w tył", „Ręce w górę", „Ręce w dół". Dzieci wykonują je natychmiast, zachowując nieruchomość między kolejnymi poleceniami. Po kilku próbach nauczyciel celowo wydaje polecenie, które nie ma sensu bez poprzedniego, np. „Zrób krok do przodu cztery razy" w miejscu, gdzie jedno dziecko jest już przy ścianie. Dzieci reagują śmiechem lub zdziwieniem. Nauczyciel pyta: „Co się stało? Dlaczego nie mogliście wykonać tego polecenia?" „Czy robot zawsze myśli za siebie?" „Kto odpowiada za to, co robi robot?" Dzieci dochodzą do wniosku, że robot wykonuje dokładnie to, co mu ktoś każe. Nauczyciel zapowiada: „Dzisiaj sami będziecie programistami i robotami".

Wprowadzenie

Nauczyciel przedstawia główne rekwizyty. Na podłodze wyznacza taśmą prostą siatkę złożoną z sześciu kwadratów ustawionych w jeden rząd. Na jednym końcu stoi robot (jedno z dzieci ochotników w opasce), na drugim końcu leży obrazek z celem, np. domek lub skarb. Nauczyciel pokazuje duże karty z symbolami: strzałka skierowana do przodu: robot robi jeden krok naprzód; strzałka skierowana w tył: robot cofa się o jeden krok; strzałka w lewo: robot obraca się w lewo; strzałka w prawo: robot obraca się w prawo; symbol STOP: robot zatrzymuje się. Nauczyciel demonstruje każde polecenie: pokazuje kartę, a dziecko-robot je wykonuje. Następnie pyta grupę: „Które karty muszę ułożyć, żeby robot doszedł do celu?". Dzieci proponują kolejność. Nauczyciel układa wskazane karty na planszy, a następnie robot wykonuje sekwencję krok po kroku. Nauczyciel wyraźnie zatrzymuje się przy każdej karcie, wskazuje ją i czeka na ruch robota. Jeżeli robot nie dotrze do celu, nauczyciel pyta: „Które polecenie było złe? Jak możemy je zmienić?". Sekwencja jest poprawiana i testowana ponownie. Dopiero kiedy robot dociera do celu, nauczyciel wyjaśnia: „Właśnie stworzyliście swój pierwszy program".

Programujemy robota całą grupą

Na podłodze nauczyciel rozkłada siatkę złożoną z kwadratów ułożonych w kształt litery L, czyli cztery kwadraty w jednym kierunku, a następnie dwa kwadraty w prawo. Robot startuje z jednego końca, cel znajduje się na drugim końcu drogi. Nauczyciel zaprasza jedno dziecko do roli robota. Reszta grupy wspólnie planuje program: dzieci kolejno podchodzą do planszy i kładą jedną kartę polecenia na pustym polu. Każde dziecko wypowiada głośno: „Daję polecenie: do przodu" lub „Daję polecenie: w prawo". Kiedy cała sekwencja jest ułożona, robot odczytuje ją krok po kroku i porusza się po siatce. Nauczyciel pyta w trakcie: „Co się stanie, jeśli robot skręci zbyt wcześnie?" „Ile kroków do przodu potrzebuje robot, zanim skręci?" „Co zrobimy, jeśli robot wyjdzie poza siatkę?" Jeżeli robot trafi w zły kwadrat lub przekroczy granicę siatki, nauczyciel zatrzymuje próbę i razem z dziećmi szuka błędu w sekwencji. Dzieci usuwają błędną kartę, wkładają poprawną i wznawiają próbę od miejsca błędu lub od początku, zależnie od decyzji grupy. Aktywność kończy się, kiedy robot dotrze do celu. Nauczyciel ogłasza: „Program działa. Jesteście prawdziwymi programistami".

Programuję mojego robota

Dzieci dobierają się w pary. Jedno dziecko w parze zakłada opaskę i staje się robotem, drugie jest programistą. Każda para otrzymuje zestaw małych kart z symbolami i plansządo układania sekwencji. Na podłodze każda para wyznacza sobie prostą trasę złożoną z trzech do pięciu kwadratów, korzystając z wcześniej przygotowanej siatki lub z taśmy rozłożonej przez nauczyciela dla każdej pary. Programista układa sekwencję na swojej planszy, nie mówiąc robotowi, co zaplanował. Kiedy sekwencja jest gotowa, robot odczytuje ją i wykonuje polecenia. Po próbie pary zamieniają się obserwacjami: „Czy robot dotarł do celu?" „Które polecenie sprawiło trudność?" „Co zmieniłbyś w sekwencji?" Następnie pary zamieniają się rolami. Nowy programista ma za zadanie zaplanować inną sekwencję prowadzącą do tego samego celu. Po wykonaniu przez robota obie sekwencje leżą na planszach obok siebie. Nauczyciel pyta kilka par: „Czy obie sekwencje prowadziły do celu?" „Czy wyglądały tak samo?" „Co to oznacza: czy jest tylko jeden dobry program, czy może być ich więcej?" Dzieci dochodzą do wniosku, że ten sam cel można osiągnąć różnymi programami. Nauczyciel podkreśla, że w pracy programisty ważna jest dokładność i sprawdzanie efektu.

Naprawiamy zepsuty program

Nauczyciel przygotowuje wcześniej trzy plansze z gotowymi sekwencjami, w których celowo umieścił jeden błąd każda, np. strzałka skierowana w lewo zamiast w prawo w odpowiednim miejscu, brakujący krok do przodu lub dodatkowe polecenie cofnięcia. Każda plansza jest umieszczona przy wyznaczonej trasie na podłodze. Nauczyciel tłumaczy: „Te programy zostały wysłane przez innego programistę, ale robot mówi, że nie może dojść do celu. Coś jest nie tak. Waszym zadaniem jest znalezienie błędu i naprawienie programu". Dzieci w małych grupach 3-4-osobowych podchodzą kolejno do każdej planszy. Jedno dziecko wciela się w robota i wykonuje sekwencję dokładnie tak, jak jest zapisana. Pozostałe obserwują i szukają momentu, w którym robot zszedł z właściwej drogi. Po zidentyfikowaniu błędu dzieci wymieniają błędną kartę na właściwą i ponownie testują program z nowym robotem. Nauczyciel pyta przy każdej planszy: „Kiedy dokładnie robot poszedł w złym kierunku?" „Które polecenie było błędem?" „Jak zmienicie sekwencję?" „Jak sprawdzicie, czy poprawka zadziałała?" Aktywność kończy się, kiedy wszystkie trzy programy zostają naprawione i przetestowane. Grupy przez chwilę dzielą się, które błędy były najtrudniejsze do znalezienia.

Podsumowanie

Dzieci siadają w kole. Nauczyciel pokazuje trzy duże karty z symbolami użytymi podczas zajęć i pyta jedno dziecko, aby pokazało ciałem ruch odpowiadający każdemu symbolowi. Pozostałe dzieci oceniają, czy ruch był poprawny, przykładając kciuk w górę. Nauczyciel prowadzi krótką rozmowę: „Czym różni się robot od człowieka, jeśli chodzi o wykonywanie poleceń?" „Co musi zrobić programista, zanim uruchomi robota?" „Co możemy zrobić, jeśli nasz program nie zadziałał?" „Gdzie w prawdziwym życiu widzieliście coś, co wykonuje polecenia człowieka?" Dzieci podają przykłady urządzeń: zmywarka, pilot do telewizora, sygnalizacja świetlna, winda. Nauczyciel przyjmuje wszystkie sensowne odpowiedzi i krótko wyjaśnia, co łączy te urządzenia z robotem z zabawy. Na zakończenie każde dziecko kładzie rękę na sercu i kończy zdanie, które nauczyciel zaczyna: „Kiedy byłam/byłem programistą, najtrudniejsze było dla mnie…" Nauczyciel zbiera karty i plansze, a dzieci pomagają w ich pozbieraniu i ułożeniu na wyznaczonym miejscu.

VII. Podstawa programowa 2026

Obszar rozwoju: Obszar cyfrowy: przygotowanie do bezpiecznego funkcjonowania w społeczeństwie cyfrowym

Sprawczość dziecka: Dzieci samodzielnie tworzą instrukcje dla robota, podejmują decyzje dotyczące kolejności poleceń i odpowiadają za rezultat zaprogramowanego ruchu. Sprawdzają skuteczność swojej instrukcji, obserwując działanie kolegi-robota, i w razie potrzeby samodzielnie wprowadzają poprawki. Doświadczają, że ich decyzje mają bezpośredni wpływ na działanie innej osoby, co buduje poczucie sprawczości i przekonanie o własnej skuteczności. Prezentują efekty swojej pracy przed grupą i udzielają informacji zwrotnej innym programistom.

Osiągnięcia dziecka

Obszar cyfrowy: „korzysta z instrukcji do wykonania zadania, tworzy własne instrukcje”

Dzieci tworzą sekwencje kart z symbolami poleceń ruchowych, tworząc w ten sposób własną instrukcję dla robota, a następnie odczytują instrukcje przygotowane przez innych i wykonują je jako robot

Obszar cyfrowy: „rozpoznaje urządzenia cyfrowe i określa do czego służą”

Podczas rozmowy wprowadzającej dzieci wskazują przykłady prawdziwych robotów i urządzeń wykonujących polecenia człowieka oraz określają, do czego te urządzenia służą

Obszar matematyczny: „określa kierunki i relacje przestrzenne między obiektami”

Dzieci używają symboli oznaczających kierunki: do przodu, w tył, w lewo, w prawo, i stosują je precyzyjnie podczas tworzenia oraz wykonywania instrukcji ruchowych

Obszar matematyczny: „analizuje i tworzy szeregi oraz powtarzalne wzory, odnajduje symetrię w budowie obiektów przyrodniczych”

Dzieci układają karty poleceń w sekwencje, porządkują je i analizują kolejność symboli podczas odczytywania instrukcji

Obszar językowy: „uczestniczy w rozmowie, aktywnie słuchając innych osób i wypowiadając się w sposób zrozumiały, przedstawia i próbuje uzasadnić swoją opinię”

Dzieci wypowiadają się na temat błędów w instrukcji, wskazują, które polecenie wymagało zmiany, i próbują uzasadnić, dlaczego robot nie dotarł we właściwe miejsce

Obszar językowy: „odczytuje znaczenie podstawowych symboli i znaków, tworzy własne symbole, aby wyrazić za ich pomocą określoną informację”

Dzieci odczytują symbole na kartach poleceń i przyporządkowują im konkretne ruchy, a podczas rozszerzenia zadania proponują własne symbole dla nowych poleceń

Obszar społeczny: „bierze udział w aktywnościach zaproponowanych przez innych, zgłasza własne pomysły, jest otwarte na współdziałanie”

Dzieci na zmianę pełnią role programisty i robota, realizując pomysły kolegi i zgłaszając własne propozycje sekwencji poleceń

Obszar społeczny: „bierze udział w podejmowaniu decyzji w grupie, akceptuje wspólnie podjęte decyzje, nawet jeżeli nie są zgodne z jego oczekiwaniami”

Podczas wspólnego programowania całą grupą dzieci wspólnie decydują o kolejności kart i akceptują uzgodnioną sekwencję, nawet jeśli ich indywidualna propozycja nie została wybrana

Obszar osobisty: „wykazuje postawę akceptacji tego, że popełnianie błędów jest czymś naturalnym w procesie uczenia się i stanowi okazję do zdobywania nowych umiejętności”

Kiedy robot nie dociera we właściwe miejsce z powodu błędu w instrukcji, dzieci szukają pomyłki i poprawiają sekwencję poleceń, traktując błąd jako informację, a nie porażkę

Obszar osobisty: „układa i uzasadnia swój plan działania prowadzący do zakładanego rezultatu”

Przed ułożeniem kart dzieci planują, którymi poleceniami poprowadzą robota do celu, i mówią o kolejnych krokach swojego planu

Obszar ruchowy: „orientuje się w schemacie własnego ciała i wykorzystuje zmysły w zadaniach ruchowych”

Wcielając się w rolę robota, dzieci wykonują polecenia ruchowe, precyzyjnie odróżniając lewą stronę od prawej i kontrolując kierunek własnego ruchu

VIII. Ewaluacja

Nauczyciel obserwuje każde dziecko podczas wszystkich aktywności i sprawdza, czy: dziecko rozpoznaje symbole czterech kierunków i poprawnie łączy je z ruchem ciała; dziecko układa sekwencję kart prowadzącą robota do celu; dziecko wykonuje polecenia z sekwencji podczas pełnienia roli robota; dziecko wskazuje błędne polecenie w zepsutym programie; dziecko proponuje poprawkę po nieudanej próbie; dziecko potrafi powiedzieć, dlaczego kolejność poleceń ma znaczenie; dziecko współpracuje z partnerem i stosuje zwroty grzecznościowe; dziecko nie poddaje się po nieudanej pierwszej próbie. Dodatkowo podczas podsumowania nauczyciel sprawdza, czy dziecko potrafi pokazać ciałem ruch odpowiadający symbolowi oraz podać przykład urządzenia wykonującego polecenia człowieka. Ewaluacja ma charakter obserwacyjny i formatywny. Dzieci, które nie ułożyły poprawnej sekwencji samodzielnie, ale aktywnie uczestniczyły w szukaniu błędu i poprawianiu programu, są traktowane jako realizujące cele na poziomie odpowiednim dla swojego etapu rozwoju.

Scenariusz przygotowany w Pracowni Pełnej Kredek